Patroni honorowi
JE Ksiądz Arcybiskup Józef Kupny, Metropolita Wrocławski
JM Profesor Robert Olkiewicz, Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego 

Od Kaspra Elyana do cyberprzestrzeni. 550-lecie druku w języku polskim

Podsumowanie konferencji

Wrocławska konferencja z okazji 550-lecia druku w języku polskim, zorganizowana w dniach 26–28 listopada 2025 roku w salach Biblioteki Uniwersyteckiej i Papieskiego Wydziału Teologicznego, stała się pięknym uwieńczeniem wyjątkowego w historii Polski i Wrocławia roku rocznic. Tych wielkich – milenium państwowości polskiej (koronacje Bolesława Chrobrego i Mieszka II w 1025) oraz 500-lecia Hołdu pruskiego (1525) – oraz tych mniejszych, choć dla współczesnych równie ważnych – minęło bowiem 80 lat od zakończenia II Wojny Światowej, 45 lat od powstania „Solidarności” i 60 lat od słynnego Orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich. W kontekście historii druku w języku polskim warto też nadmienić, że w roku 2025 obchodziliśmy 100-lecie Polskiego Towarzystwa Językoznawczego.
Zamierzaliśmy zorganizować konferencję w jakimś sensie kompletną, wpisującą się nie tylko w kalendarz nauki, ale także kultury. Konferencję, która pozostawi trwały ślad. Uważamy, że ten ambitny cel został osiągnięty. Oprócz tomu konferencyjnego, który znacząco poszerzy wiedzę materiałową i teoretyczną o drukach Elyana (wydawnictwo Brill, przewidywany termin publikacji to przełom 2026/2027), oprócz efektu synergii, wynikającego ze współpracy różnych środowisk akademickich – bibliologów, historyków, językoznawców, teologów – konferencja przyniosła dwa wyjątkowe wydarzenia specjalne. Swoistą żywą kapsułą czasu okazała się próba rekonstrukcji brzmienia podstawowych modlitw chrześcijaństwa, wydrukowanych w 1475 roku przez Kaspra Elyana (Statuta synodalia Wratislaviensia - Statuty synodalne biskupów wrocławskich, strona 19 na podglądzie miniatur), (przeprowadzona przez zespół językoznawców UAM) i odczytanie ich przez prof. Jana Miodka. Pokłosiem konferencji jest także udokumentowana debata wybitnych językoznawców na temat początków polszczyzny.
Dla pokoleń badaczy europejskich nauka była wieżą z kości słoniowej, w której piętro najwyższe, najbardziej oddalone od „prawdziwego życia”, zajmowała humanistyka. Wrocławska konferencja upamiętniająca 550-lecie druku, organizowana wspólnie przez Uniwersytet Wrocławski (Instytut Historyczny, Wydział Komunikacji Społecznej i Mediów, Bibliotekę Uniwersytecką), Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu, partnerów naukowych (m.in. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Polskie Towarzystwo Językoznawcze, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu), ze wsparciem sponsorów (m.in. Wrocławskiego Centrum Akademickiego), udowodniła, że cele poznawcze można łączyć ze skuteczną mediatyzacją treści naukowych i poszanowaniem powinności rocznicowych wobec Rzeczpospolitej Polskiej.

Organizatorzy 

Żywa kapsuła czasu – zrekonstruowana polszczyzna XV wieku w interpretacji prof. Jana Miodka 

Żywa kapsuła czasu – zrekonstruowana polszczyzna XV wieku w interpretacji prof. Jana Miodka z komentarzem filologicznym

Sprawozdanie filmowe z pierwszego dnia konferencji

Debata o początkach polszczyzny
[w przygotowaniu] 

Konferencja miała charakter interdyscyplinarny i otwarty. Tematyka wystąpień obejmuje zarówno zagadnienia bardzo szczegółowe, związane bezpośrednio z kontekstem powstania „statutów”, jak i ogólniejsze, odnoszące się do szeroko rozumianej historii Polski, Kościoła, polszczyzny i Śląska. Zachęcamy do wysyłania propozycji referatów i plakatów poświęconych następującym zagadnieniom:

Statuta synodalia Wratislaviensia: zachowane egzemplarze, treść, kontekst historyczny,
   funkcjonowanie w społeczeństwie, aspekty prawno-kanoniczne, liturgiczne i duszpasterskie
– Śląsk jako historyczna i współczesna przestrzeń wielojęzyczności, wieloetniczności i wielokulturowości
– historia słowa drukowanego na Śląsku
– oficyna Kaspra Elyana, jej zasób typograficzny i produkcja na tle rozwoju sztuki drukarskiej w Polsce i Europie
– rola dawnych drukarzy w rozpowszechnianiu informacji i kształtowaniu kultury druku
– książka drukowana w bibliotekach śląskich do początku nowożytności
– funkcja najstarszych druków, w tym ulotnych, w procesie komunikacji społecznej
– Kościół na Śląsku w XV w. wobec wielojęzyczności oraz wieloetniczności regionu
– duszpasterska działalność Kościoła na obszarach niejednorodnych etnicznie
– ustawodawstwo kościelne na Śląsku w średniowieczu – zakres regulacji, transmisja tekstów, recepcja
– modlitwy w językach polskim i niemieckim od XIV wieku: źródła, teksty,
   funkcjonowanie w pobożności prywatnej i liturgii (ze szczególnym uwzględnieniem Śląska)
– życie i działalności biskupa Konrada IV Starszego (1417–1447)
– życie i działalność kanonika i drukarza Caspara Elyana (ok. 1435–1486)
– polszczyzna w perspektywie historycznej
– drukarze renesansowi jako współtwórcy gramatyk języków narodowych
– początki języka polskiego w świetle wydrukowanych zabytków kultury piśmienniczej
– wpływ pisma i druku na procesy standaryzacji języka
– przekłady tekstów sakralnych na środkowoeuropejskie języki wernakularne
– wpływ innowacji technicznych na rozwój języka w perspektywie historycznej. 

Konferencja odbyła się w dniach 26–28 listopada 2025 r. w salach wykładowych Biblioteki Uniwersyteckiej i Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu.

Propozycje referatów lub plakatów przyjmowane były do 30 czerwca 2025 r. 

Uczestnictwo z referatem lub plakatem: 600 PLN
Uczestnictwo bez referatu lub plakatu: 300 PLN

Opłata obejmowała bufet kawowy, uroczystą kolację w dniu 26.11.2025 oraz zwiedzanie Oddziału Starych Druków Biblioteki Uniwersyteckiej i Archiwum Muzeum Archidiecezjalnego we Wrocławiu.

Zaprezentowano pokaz rzadko udostępnianych zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej oraz zwiedzanie Archiwum Archidiecezjalnego we Wrocławiu. Zorganizowano panel dyskusyjny na temat początków polszczyzny z udziałem wybitnych polskich językoznawców. Udział w panelu wstępnie zadeklarowali profesorowie Jerzy Bralczyk, Stanisław Dubisz, Tomasz Mika i Jan Miodek. Moderatorem dyskusji byli prof. Maciej Eder i prof. Adam Pawłowski.
----------
Harmonogram:
26.11.2025 r. środa:
•  Wystawa w BUWr.
•  Muzeum Archidiecezjalne z kuratorem Księdzem prof. Rajmundem Pietkiewiczem – Podczas zwiedzania Muzeum Archidiecezjalnego była możliwość zobaczenia Księgi Henrykowskiej. 

27.11.2025 r. czwartek:
• Spacer edukacyjny z okazji 550. rocznicy wydania pierwszego druku na Śląsku. „Impressa et feliciter consumata sunt” z kuratorem dr Jakubem Łubockim.
• Wystawa w BZNiO, kurator dr Marta Pękalska.

prof. Adam Pawłowski (Uniwersytet Wrocławski) – przewodniczący
dr hab. Małgorzata Dawidziak-Kładoczna (Uniwersytet Wrocławski)
prof. Stanisław Dubisz (Uniwersytet Warszawski)
prof. Maciej Eder (Instytut Języka Polskiego PAN w Krakowie)
prof. Janusz Gruchała (Uniwersytet Jagielloński)
prof. Bożena Koredczuk (Uniwersytet Wrocławski)
dr hab. Mariusz Leńczuk (Instytut Języka Polskiego PAN w Krakowie)
prof. Krzysztof Migoń (Uniwersytet Wrocławski)
prof. Tomasz Mika (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu)
prof. Wojciech Mrozowicz (Uniwersytet Wrocławski)
dr hab. Jacek Puchalski (Uniwersytet Warszawski)
ks. dr hab. Rajmund Pietkiewicz (Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu)
dr hab. Artur Tworek (Uniwersytet Wrocławski)
dr hab. Filip Wolański (Uniwersytet Wrocławski)
prof. Anna Żbikowska-Migoń (Uniwersytet Wrocławski) 
prof. Rościsław Żerelik (Uniwersytet Wrocławski)  

prof. Aneta Firlej-Buzon (przewodnicząca)
dr Agnieszka Łobocka (sekretarz)
mgr Emilia Klich (skarbnik)
dr Dorota Siwecka
dr Jarosław Szymański 
----------------------------------------------
dr hab. Anna Cisło, prof. UWr (obsługa translatorska konferencji)
dr Rafał Werszler (projekt, grafika i wizualizacja oraz podtrzymanie strony WWW) 

Instytut Nauk o Informacji i Mediach, Uniwersytet Wrocławski (https://inim.uwr.edu.pl/)
Instytut Historyczny, Uniwersytet Wrocławski (https://hist.uni.wroc.pl/)
Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu (https://pwt.wroc.pl/)
Biblioteka Uniwersytecka, Uniwersytet Wrocławski (https://www.bu.uni.wroc.pl/)   
Zakład Narodowy im. Ossolińskich (https://www.ossolineum.pl/)

JE Ksiądz Arcybiskup Józef Kupny, Metropolita Wrocławski
JM Profesor Robert Olkiewicz, Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego 

Polskie Towarzystwo Komunikacji Społecznej - PTKS (https://www.ptks.pl/)
Polskie Towarzystwo Językoznawcze - PTJ (https://ptj.civ.pl/)
Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich - SBP (https://www.sbp.pl/)
Zakład Narodowy im. Ossolińskich - (https://www.ossolineum.pl/) - Biblioteka Ossolineum
Wrocławskie Centrum Akademickie - WCA (https://www.wroclaw.pl/akademicki-wroclaw/wroclawskie-centrum-akademickie)

"Gość Niedzielny" (https://www.gosc.pl)
"Niedziela – Tygodnik Katolicki" (https://www.niedziela.pl)
"Dzieje.pl – portal historyczny" (https://dzieje.pl)

Kontakt

dr Agnieszka Łobocka (sekretarz) — agnieszka.lobocka@uwr.edu.pl
prof. Aneta Firlej-Buzon — aneta.firlej-buzon@uwr.edu.pl
prof. Adam Pawłowski — adam.pawlowski@uwr.edu.pl
dr Jarosław Szymański — jaroslaw.szymanski@uwr.edu.pl

Patroni honorowi

Organizatorzy 

Instytucje wspierające

Media

Made with Mobirise html site template